Komunikacja człowieka z maszyną. Komputerowe modelowanie kompetencji językowej
autor : Zygmunt Vetulani
format : B5
objętość : 346 str.
ISBN 83-87674-66-4
|
Komunikacja człowieka z maszyną. Komputerowe modelowanie kompetencji językowej autor : Zygmunt Vetulani format : B5 ISBN 83-87674-66-4 |
Celem książki jest wprowadzenie Czytelnika w podstawy jednej z najstarszych a jednocześnie ciągle nabierającej znaczenia dziedzin informatyki, jaką jest przetwarzanie języka naturalnego. Dziedzina ta, od jej narodzin w latach pięćdziesiątych, rozrosła się, zajmując spory obszar na styku dyscyplin takich jak informatyka, nauki o języku, matematyka, nauki kognitywne oraz biologiczne. Książka poświęcona jest przede wszystkim zagadnieniom komputerowego modelowania kompetencji językowej człowieka. Od ponad 50 lat zaopatrzenie w kompetencję językową urządzeń wytworzonych przez człowieka stanowi jedno z wielkich wyzwań informatyki. Dobór materiału podyktowany był chęcią wyeksponowania tych zagadnień należących do głównego nurtu badań w zakresie przetwarzania języka naturalnego, które były lub są nadal przedmiotem prac badawczych prowadzonych przez Autora.
Adresatami książki są osoby pragnące rozszerzyć swoją ogólną wiedzę informatyczno-lingwistyczną w zakresie technik lingwistyki komputerowej, bądź chcące włączyć się aktywnie do badań z tego zakresu, a także osoby, które takie badania prowadzą, a jednocześnie pragną poznać prezentowane w książce techniki, niekiedy alternatywne w stosunku do ich własnych metod. Liczymy, że korzyść odniosą także czytelnicy prowadzący zajęcia z zakresu przetwarzania języka naturalnego i dziedzin pokrewnych, a przede wszystkim studenci, uczestnicy tych zajęć.
Dr hab. Zygmunt Vetulani jest profesorem na Wydziale Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Ur. w 1950 r. w Poznaniu. Ukończył I L.O. im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (1968), a następnie magisterskie studia matematyczne (1973) i filologiczne w zakresie filologii romańskiej (1982) na UAM. Odbył studia doktoranckie na wydziale Matematyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego (1974-1977), gdzie doktoryzował się z podstaw matematyki (1977). W roku 1990 habilitował się na UAM w zakresie językoznawstwa komputerowego. Stypendysta Rządu Francuskiego na Uniwersytecie Aix-Marseille II (GIA, 1984) oraz Fundacji Alexandra von Humboldta na Uniwersytecie Bielefeld (Niemcy) i Uniwersytecie Paris VII (1987-1989). Od roku 1993 kieruje Zakładem Lingwistyki Informatycznej i Sztucznej Inteligencji na Wydziale Matematyki i Informatyki UAM.
W ostatnim okresie jego zainteresowania badawcze koncentrowały się w pierwszym rzędzie na zagadnieniach sztucznej inteligencji (rozumienie języka naturalnego przez komputer, komunikacja człowieka z maszyną), inżynierii języka naturalnego (pozyskiwanie zasobów i narzędzi badawczych) i formalnego opisu języka naturalnego (algorytmy parsingu, metody heurystyczne) ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki języka polskiego. Jest autorem ponad 60 publikacji w zakresie sztucznej inteligencji, lingwistyki komputerowej i logiki matematycznej, a także prototypowego oprogramowania w zakresie komunikacji człowieka z maszyną przy użyciu języka naturalnego. Pełnił funkcje kierownicze w projektach badawczych o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Jest ekspertem Komisji Europejskiej w zakresie technologii języka naturalnego. http://main.amu.edu.pl/~vetulani.
Przedsłowie
Część I. Wprowadzenie
1. Przedmiot książki a teoria języka
2. Przedmiot książki a informatyka
3. Pojęcie kompetencji językowej
4. Kompozycyjność języka jako podstawa modelowania komputerowego, składnia formalna
a semantyka
5. Pierwsze prototypowe implementacje
6. Prototypowy system POLINT
Część II. Wybrane metody formalnego opisuj języka naturalnego
1. Opis składniowy za pomocą systemu reguł
2. Semantyka teorio-mnogościowa: predykatywno-argumentowy model zdania
Część III. Formalny opis składniowy na potrzeby komputerowego modelowania języka polskiego
1. Tradycyjne kategorie składniowe a predykatywno-argumentowy
model zdania
2. Grupa imienna
3. Wykładniki predykatu - grupy czasownikowe
Część IV. Rola słownika jako źródła informacji gramatycznej
1. Współczesne tendencje w zakresie formatów danych słownikowych
2. Budowa słownika
Część V. Analiza heurystyczna
1. Przeszukiwanie heurystyczne w analizie języka
2. Poszukiwanie poprawy efektywności przez ograniczenie przestrzeni przeszukiwań
3. Reorganizacja przestrzeni przeszukiwań w oparciu o informację heurystyczną
(technika zwrotnic)
Część VI. Reprezentacja wiedzy i analiza semantyczna
1. Rozumienie języka przez komputer
2. Wybór metody reprezentacji wiedzy. Problemy ontologiczne
3. Problemy trudne analizy semantycznej
4. Interpretacja pytań i poleceń
Część VII. Przykładowy model organizacji procesu analizy zdania
1. Wprowadzenie danych
2. Analiza morfologiczna wyrazów
3. Preanaliza
4. Analiza dwuprzebiegowa
Część VIII. Nowe wyzwanie - gramatyki szyku swobodnego (FROG)
1. Gramatyki logiczne
2. Reguły swobodne
3. Gramatyki szyku swobodnego FROG
4. Uogólniony parsing tablicowy dla gramatyk szyku swobodnego FROG
Część IX. Nowe zadania - Q&A jako nowa technika ekstrakcji informacji
1. Wyszukiwanie i ekstrakcja informacji
2. Nowe wyzwanie: Q&A
Dodatek 1. Eksperyment St Claus i środowisko ENDIACC
1. Instrukcja eksperymetnu St Claus
2. Środowisko ENDIACC
Dodatek 2. Przykłady zastosowania gramatyk FROG do opisu języka polskiego
1. Przykłady gramatyk FROG
2. Tłumaczenia przykładów na Prolog
Dodatek 3. Trójwarstwowy zapis informacji gramatycznej w formacie GENELEX/CEGLEX
Dodatek 4. Wybrane procedury pomocnicze
1. Wprowadzanie danych z klawiatury. Procedura sn_in/2
2. Tworzenie słownika tymczasowego
Dodatek 5. Wybrane reguły gramatyki systemu POLINT w tłumaczeniu na Prolog
Indeks
Bibliografia